Zer da malgutasun kognitiboa?
![jose-ignacio-quemada José Ignacio Quemada Ubis](https://www.aita-menni.org/wp-content/uploads/2022/04/jose-ignacio-quemada.jpg)
Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.
Malgutasun kognitiboa zer den deskribatu aurretik, beharrezkoa da pauso bat atzera egitea eta prozesu kognitiboen mapan non integratzen den ulertzea. Orain arte, eredu teoriko askok funtzio kognitiboa funtzio exekutiboen (FE) barruan kokatzen dute, eta funtzio horiek giza portaera kudeatzea eta erregulatzea ahalbidetzen duten prozesu…
![Zer da malgutasun kognitiboa? Imagen digital de una cabeza femenina con el cerebro en colores](https://www.aita-menni.org/wp-content/uploads/2024/06/Flexibilidad-cognitiva-850x478.jpg)
Malgutasun kognitiboa zer den deskribatu aurretik, beharrezkoa da pauso bat atzera egitea eta prozesu kognitiboen mapan non integratzen den ulertzea. Orain arte, eredu teoriko askok funtzio kognitiboa funtzio exekutiboen (FE) barruan kokatzen dute, eta funtzio horiek giza portaera kudeatzea eta erregulatzea ahalbidetzen duten prozesu kognitiboen multzoa dira, egokitzeko eta helburu konplexuak lortzeko. Funtzio horiek hainbat trebetasun biltzen dituzte, hala nola helmugak formulatzea eta mantentzea, eman beharreko pausoen plangintza, inertzia desegokiak geldiarazteko kontrol inhibitzailea, laneko memoria, erabakiak hartzea eta baita malgutasun kognitiboa ere. Funtzio exekutiboak osatzen dituzten prozesu horiek modu koordinatuan eta beste prozesu kognitibo batzuekin estuki lotuta lan egiten dute, hala nola arretarekin edo memoriarekin.
Eguneroko bizitzak akatsak erakusten dizkigu funtzio exekutiboen hainbat osagaitan, eta sintoma desberdinak sortzen ditu: helmugatik distraitzea eta ezabatzea; plangintzako akatsak, behar diren denbora edo esfortzuak gaizki kalkulatzeagatik; helburu bat lortzeko aurrerabidean etenaldia eragiten duen inpultsibotasuna; edo zurruntasuna, ingurunean aldaketak gertatzen badira, plan jakin bat berrebaluatzen aldaketa horiek kontuan hartzea galarazten duena.
Zurruntasun kognitiboaren arrazoi posibleak
Azter ditzagun zehaztasun handiagoz zurruntasun kognitibo baten arrazoi posibleak. Egon daitekeen egoeretako bat da pertsonak plan bat diseinatuta izatea eta helburua buruan mantentzea, baina ingurunea monitorizatzeko eta etengabe berrebaluatzeko sistemak behar bezala ez funtzionatzea. Inguruneari gehiegizko arreta emateak distraitzea ekar lezakeen bezala (martxan dagoen ekintza etetea beste bat egiteko), inguruari arreta ez emateak edo lan memoriaren koktelean aldaketa horiek egiteko ezintasunak inoiz aldatzen ez den jokabide bat ekarriko du. Lan memoriaren funtzionamendu optimoak, azterketa eta erabakiak hartzen diren agertoki horrek, informazio berria sartzea ahalbidetuko duen porositatea eta informazio hori prozesatzeko behar besteko espazioa eskatzen du. Beraz, hainbat mekanismo kognitibok eragin dezakete jokabide zurruna, horien artean egonik inguruneko informazio berria ez sartzea, garaiz prozesatzeko ezintasuna, lan memoriaren gaitasuna murriztea edo informazioa prozesatzeko geldotasuna. Erabakiak hartzeko mekanismoak ere beharrezkoak dira, ezarritako plangintza mantentzearen edo aldatzearen alde onak eta txarrak baloratuz.
Disfuntzio exekutiboa duten pertsonen neuroirudiez egindako ikerketek iradokitzen dute kortex prefrontala, batez ere alboko aldea, zuzenean inplikatuta dagoela prozesu horiei euskarri neuronala emateko garaian. Baina ikerketa askok adierazten dute baita ere zurruntasun kognitiboa eta, oro har, disfuntzio exekutiboak aurki daitezkeela garuneko beste eremu batzuetan lesioak dituzten pazienteetan, esaterako, atzeko aldeetan eta egitura subkortikaletan, hala nola hipokanpoan, amigdalan eta gongoil basaletan. Baldintza neurologiko eta psikiatrikoen artean, zurruntasuna gaixotasun oso ezberdinetan aurkitzen dugu: Alzheimerren gaixotasuna, alboko esklerosi amiotrofikoa (AEA), nahasmendu obsesibo-konpultsiboa (NOK) edo autismoaren espektroko nahasmendua (AEN).
Neuropsikologia klinikoaren helburuen artean prozesu kognitiboen ereduak sortzea eta prozesu horiek ebaluatzeko tresnak edo ebaluazio testa garatzea dago. Malgutasun kognitiboaren ebaluazioari dagokionez, Hitz Jarioaren Testa, Trail Making Testa edota Wisconsingo Txartelen Sailkapen Testa erabil ditzakegu. Azken horretan, akats errepikakorrak gertatzen dira ebaluatutako subjektua aldez aurretik egokia izan zen baina aztertzaileak aldatu duen sailkapen arau bati atxikitzen zaionean. Hitz jarioaren testean kategoria semantiko edo fonologiko jakin bateko hitzak gogoratzeko gaitasuna baloratzen dugu, eta, aldi berean, dagoeneko igorritako hitzak jakiteko beharrezkoa den prozesatze abiaduraren eta lan memoriaren neurria ere lortzen dugu zeharka. TMT metodoak zorrotz aztertzen du lan memoria, konbinatu beharreko aplikazio arauak, abezedarioa eta serie numerikoak aldi berean buruan mantentzera behartzen baitu. Hor ere, informazioa prozesatzeko abiadura garrantzitsua da. Eguneroko inguruneetan, daitekeena da zurruntasuna burugogorkeriaren bidez edo jokabide temati edo estereotipatuen bidez adieraztea. Jokabide horiek pertsona batek, ingurunearen inguruabarrak aldatu badira ere, ekintza, pentsamendu edo estrategia bat errepikatzen jarraitzen duenean agertzen dira. Malgutasun kognitiboa murriztua duen pertsonak planak aldatzeko edo arazo berriak konpontzeko zailtasunak izan ditzake. Bere errutinak erabat zurrunak dira. Kasu horietan, jokabidearen zuzeneko behaketak sintoma identifikatzeko balio digu.
Artikuluak
Kalte zerebralaren errehabilitazioari buruzko neuropsikologia klinikoa
Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.
Nahasmendu kognitibo-konduktualen maneiua, etikan eta duintasunean oinarrituta
Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.
Patologia psikiatrikoa larriagotzea trafiko istripu baten ondoren
Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.
Suizidioa prebenitzeko lan egiten dugu
Psikiatra. Arduradun klinikoa. Egonaldi Ertaineko Unitatea. Aita MenAita Menni Opitalea.
Ariketa fisikoaren garrantzia Parkinsonen gaixotasuna duten pazienteen oreka hobetzeko
Fisioterapeuta. Aita Menni Bilboko Neuroerrehabilitazio Zentroa.
Atlas 2030 exoeskeletoaren erabilera haurren garun paralisia duten haurrengan
Fisioterapeuta pediatrikoa. Aita Menniko Haurren Errehabilitazioko Unitateko koordinatzailea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Nerea MeabeFisioterapeuta. Aita Menni Ospitalea.
Kalte zerebralaren errehabilitazio zerbitzu batean senideei informazioa ematea
Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.
Long covida eta bere ondorioak funtzionamendu kognitiboan
Neuropsikologoa. Kalte Zerebraleko Unitatea. Aita Menni Ospitalea.
Sedestazio indibidualizatua
Fisioterapeuta. Kalte Zerebralaren Zerbitzua. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan
Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.
Terapia fisikoa uretan: noiz eta zergatik
Fisioterapeuta. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
PEGa duten haurrek elikagaiei dieten abertsioaren tratamendu prebentiboa
Logopeda. Haurren Errehabilitazio Unitatea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Desgaitasuna duten pertsonei laguntzeko lege berriari buruz
Gizarte langilea. Jokabide asalduarekin Desgaitasun Intelektuala eta Autismoaren Espektroko Nahasmenduen Unitatea.
“Traumatismotik ez daukat hilekoa, zergatik?”
Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.
HKZ baten ondoren gizonezkoen gorputzean sexu disfuntzio bat izatearen arrazoi anitzak
Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.
HGK duen pertsonaren zaintzaileen gehiegizko zama prebenitzea edo murriztea
Neuropsikologia Arloko arduraduna. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
EDUCA proiektua zaintzailaren gehiegizko lanari erantzuteko
Psikologiako doktorea. Psikologo klinikoa. Aita Menni Ospitalea.
Telerrehabilitazioa logopedian
Logopeda. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Bikote-terapia. Zer gertatzen da sexuarekin garuneko erasana dagoenean?
Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.
Aita Menniren jarduera asistentzialean esku-hartze psikologikoek duten eginkizuna
Psikologoa. Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen Adineko Pertsonen arloako arduraduna.
Jolasa tresna terapeutiko gisa
Terapeuta okupazionala. Haurren Errehabilitaziorako Unitatea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Suminkortasuna iktusa izandako pertsonengan
Neuropsikologoa. Kalte Zerebraleko Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.
Kalte zerebrala duten pazienteen orekaren entrenamendua perturbazioetan oinarrituta
Medikuntza Fisiko eta Errehabilitazioko espezialista. Arrasateko Aita Menni Ospitaleko Kalte Zerebralaren Unitatea. Haurren Errehabilitazio Zerbitzuko koordinatzailea.
Zer da lehen mailako afasia progresiboa?
Logopeda. Aita Menni Neurorrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Transferentzia garabien erabileren auditoretza, Etxekek Laguntza Produktuen Foru Zerbitzuaren barruan
Terapeuta okupazionala. Etxetek.
José Ignacio Quemada UbisPsikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.
Txomin Ruiz de GaunaController. Etxetek.
Taldeko jarduera fisikoaren garrantzia kalte zerebrala duten pertsonen errehabilitazioan
Fisioterapia Zerbitzuko burua. Kalte Zerebralaren Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.
Asaldura emozionalak eta portaerazkoak iktusaren ondoren
Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.
Naiara MimentzaNeuropsikologoa. Kalte Zerebraleko Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.
Pertsonarengan Oinarritutako Arreta Ereduaren ezarpena
Psikologo klinikoa. Adineko Pertsonen Arloa. Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak.
Apatiaren tratamendua Hartutako Kalte Zerebraleko Unitatean
Neuropsikologiako psikologo espezialista. Kalte Zerebralaren Zerbitzua. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Noemí ÁlvarezNeuropsikologia Arloko arduraduna. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Terapia okupazionala etxean
Terapeuta okupazionala. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Zutik egotearen eta ibiltzearen garrantzia
Fisioterapeuta pediatrikoa. Aita Menniko Haurren Errehabilitazioko Unitateko koordinatzailea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
Balorazio neuropsikologikoa Garuneko Kalteko Zerbitzu batean
Neuropsikologia Arloko arduraduna. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).
José Ignacio Quemada UbisPsikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria.